PUMA-VAŞAK

COUGAR. PUMA (Puma Concolor). DAĞ ASLANI. Kedigiller ailesinden (Felidae) yırtıcı bir hayvan.

Bu harika manzarayı fotoğraflayabilmek için Kanada, Zoo Sauvage de Saint-Felicien Doğal Parkta, yarım saat bekledim. Pumalar iri ama çok çekingen hayvanlar. Utangaç Puma'mız bir türlü evinden dışarı çıkmadı. Çok beğendiğim bir fotoğrafım...

PUMA adı Güney Amerika yerli dillerinden Quechua diline dayanır. Nahuatl dilinde ''miztli'', Tupi-Guarani dilinde ''suçuarana'' adını alır. İngilizcede ''cougar'' denir ve bu dilde 40'ın üzerinde farklı adı da vardır.Türkçe isimleri panter, Amerikan aslanı, Meksika aslanı, Florida panteri, gümüş aslan, kızıl aslan, kızıl panter, kızıl kaplan, kahverengi kaplan, geyik kaplanı, hayalet kedi, dağ çığlıkçısı, Yerli şeytanı, sinsi kedi, kral kedi, boyalı kedidir.
Kuzey Amerika'da panter=puma. Güney Amerika'da panter=jaguar (siyah, benekli)

Pumalar değişik habitatlarda, çok çeşitli renklerde ve cüssededirler. Amerika kıtasında jaguardan sonra 2. en büyük kedi; kaplan, aslan ve jaguardan sonra Dünya'nın en büyük 4. kedisidir. Leopardan daha büyük olsa bile Puma kükreyemediği için, büyük kediler arasında sayılmaz. Panthera cinsi içinde, doğal Puma cinsi olarak sınıflandırılır.

Kanada'nın Yukon bölgesinden, And Dağlarının güneyine kadar geniş alanlarda, yalnız dolaşırlar. Yani yaşam alanları Kuzey ve Güney Amerika'dır. Habitatları bozkırlar, ılıman ve tropik ormanlar, yarı çöller ve yüksek dağlardır. ABD'de şehirlere yaklaşmaktan çekinmemektedirler.

Bu harika hayvanın omuz yüksekliği 60-76 cm olup, boyu erkeklerde 1,8-2,5 m, dişilerde 1,5m'dir. Kuyruk uzunluğu 66-78 cm'dir. Dişiler 50-64 kg ağırlığında, erkekler genelde 100 kg ağırlığındadır. Nadiren 120 kg olanları da vardır. Ön pençelerinde 4 parmak, arkada ise 3 parmakları bulunur.

Pençeler büyük olduğundan yere sağlam basar, yaklaştığı farkedilmez. Olağanüstü güç ve dayanıklığı ile Puma, bir atlayışta 6 m'lik uzaklığı aşar. 12 m yükseğe sıçrayabilir. 18 m yükseklikten aşağı atlar. Hızı 120 km/h 'dir. Kendi ağırlığının 3 katı avını karda sürükler. Avını ararken, kendi bölgesinden 45-75 km uzağa gidebilir. MÜTHİŞ HAYVANLAR!. BEN PUMALARA HAYRANIM!..

Pumalar zorunlu etoburdurlar. Ana besinleri geyiktir. Elk, bighorn koyunu, sığır, at, evcil kedi ve köpek, sürü hayvanları besinleridir. Sincap, kokarca, rakun, samur, tavşan, fare ve böcekleri de yedikleri olur. Vahşi hayatta 12-13 yıl, esarette 21 yıl yaşarlar.

Pumalar yalnız dolaşırlar. Kasım, Haziranda 6 gün için biraraya gelirler. Sonra yavrular doğmadan erkek evi terkeder. Gebelikleri 3 ay olup, bir batında 1-5 yavru yaparlar. Yavrular anne sütüyle beslenir, 20. aydan sonra aileden ayrılırlar.

Pumalar çok geniş yelpazede, cinsiyetler arasında ayrılan, farklı sesler çıkarırlar. Kükreme sesleri yoktur, çığlık atarlar. Truman Everts gibi Kuzey Amerika'lı araştırmacılar Puma çığlığını, insana benzer tarif etmişlerdir.

Kızılderililerde Puma çok saygı görmüştür. Pumaya liderlik, güç, beceriklilik, sadakat, bağlılık, cesaret gibi karakterler yüklenmiştir. Kızılderililer, ERIE adını uzun kuyruk anlamına gelen ERIELHONAN (PUMA) kelimesinden almışlardır.

Bugün varlıkları, insanlar tarafından az yerleşilmiş bölgelere indirgenmiştir. ABD'de Kayalık Dağlarında güneybatının çöl ve yarı çöllerinde, Florida'nın Everglades Bataklıkları çevresinde kalmışlardır. Koruma tedbirleri sonucunda, yayılma alanları genişlese de, bugün Everglades bataklıklarında 80 civarında Florida panteri vardır.

Pumanın DÜŞMANLARI: İNSAN! BAŞKA PEK BİR DÜŞMANI YOKTUR. Sadece kurtlar ve ayılar zaman zaman yavru veye hasta pumaları avlayabilirler.

AŞIRI AVLANMA VE DOĞAL YAŞAM ALANLARINDA İNSAN YERLEŞMELERİ SONUCU, BULUNDUKLARI BÖLGEDE SAYILARI AZALMIŞTIR. Son zamanlarda yapılan koruma çalışmaları ile popülasyon biraz artmıştır. Tür koruma altında olmasına rağmen, bazı çiftçiler pumaları avlamaktadırlar.

PUMA SÜREKLİ SAKLANAN BİR KEDİDİR. İNSANLARDAN KAÇAR VE UZAK DURURLAR. Çok nadir olarak saldırdıkları durumlar olmuştur. 1890-1990 YILLARI ARASINDA KUZEY AMERİKA'DA SALDIRILARDAN MEYDANA GELEN ÖLÜM SAYISI 10'DUR.

Pumalar IUCN Kırmızı Listesinde Yakın Tehdit Altında gösterilmektedir. Cougar (Puma)korunması, habitatlarının korunmasına bağlıdır.

1996 yılı itibariyle , puma avcılığının yasak olduğu ülkeler: Arjantin, Brezilya, Bolivya, Şili, Kolombiya, Kosta Rika, Fransız Guyanası, Guatemala, Honduras, Nikaragua, Panama, Paraguay, Surinam, Venezuela ve Uruguay.

OLAĞANÜSTÜ PUMALARI AVLAMAK, EKOLOJİK DENGENİN BOZULMASINA NEDEN OLMAKTADIR. İNSANOĞLU DÜNYA'YI HERHALDE KÜÇÜK GÖRÜYOR Kİ, HAYVANLARIN HABİTATLARI İÇİNE GİRİYOR. PUMALAR ASLINDA BİZİM YANIMIZA GELMİYOR, BİZ ONLARIN EVLERİNE GİRDİK.

EKOLOJİK DENGEYİ BOZMAK, DOĞANIN BOZULMASINA NEDEN OLMAKTADIR. BU İSE BİZE KENDİ SONUMUZU HAZIRLAR! LÜTFEN HEPİMİZ HAYVANLARA İYİ DAVRANALIM. BU HARİKA, YALNIZ, KENDİ DÜNYASINDA GEZEN PUMADAN NE İSTİYORUZ? PUMALARI VE TÜM HAYVANLARI ÖLDÜRECEĞİMİZE, ONLARIN DÜNYASINDAN BİR ŞEYLER ÖĞRENELİM.

Kızılderili Şeref Yasası:
''YERYÜZÜ ÜZERİNDE HERŞEYE SAYGILI OL. İSTER İNSAN, İSTER BİTKİ OLSUN... DOĞA BİZİM İÇİN DEĞİLDİR. ONLAR SENİN DÜNYASAL AİLENEN PARÇALARIDIR...''

Kızılderili Atasözü:
''İNSAN DOĞADAN UZAKLAŞTIKÇA, KALBİ KATILAŞIR.''

BOBCAT (Lynx rufus). DORU VAŞAK. Kuzey Amerika'da yaşayan Kedigillerden, kendi içinde 12 alt türü olan bir memelidir.

Kanada'nın güneyinden, Meksika'nın kuzeyine kadar yaşam alanıdır.
Ağaçlık alanların yanı sıra, çöl, kent kenarları ve orman kenarlarında yaşayabilirler. Bobcat değişik habitatlara adapte olur.

Bobcat (Doru Vaşağı), Canada Lynx (Kanada Vaşağı)'den daha küçüktür. Ama bir ev kedisinin 5 katından daha büyüktür. Kulakları tüylüdür. Kış bastırdığında tüm vücudu kalın bir tüy tabakasıyla kaplanır, mantolarını giyerler.

Kuyruğu güdük uçlu, üzerinde belirgin siyah çubukları vardır. Erişkin erkek Bobcat, 71-100 cm uzunluk, 10-18 cm kuyruk ile toplam 89 cm' lik bir görünüme sahiptir. Ağırlıkları 14 kg'dır.
22,2 kg'la rekor kıranları da vardır. Dişiler 9,1 kg olurlar.

Bobcat bir alacakaranlık hayvanıdır. Her gece hareketleri, gün batımının 3 saat öncesinden, gece yarısına kadar devam eder. Ve tekrar şafaktan 3 saat öncesine kadar sürer. Rota olarak 3,2-11 km taşınır. Bu davranışları kışın ve sonbahardadır. Mevsimsel farklılıklar gösterir. Soğuk kış günlerinde daha aktif olur. Kendi ülkesinde Bobcat için çok sayıda sığınak vardır. Barınaklar, fırça kazıklar, çalılıklar veya kaya çıkıntı altları gibi...

Doru Vaşağın, Coyote (çakal) ve Red Fox (kırmızı tilki) ile aralarında rekabet vardır.
Sessiz vaşaklar kur sırasında, haykırıyor gibi bağırırlar. Gebelikleri 69-72 gündür. Dişiler mağara içi ya da boş bir kütük alanda doğum yaparlar. 2-3 yavruları olur. Yavrular 9-10 gün sonra gözlerini açarlar. 4 haftada çevrelerini keşfeder, 2 ayda sütten kesilirler. 3-5 ay içinde anneleriyle yolculukları başlar. Annelerinin yanında 9-12 ay kalırlar. Doru vaşaklar yalnız hayvanlardır.
ABD'de 1 milyon kedi olduğuna inanılıyor.
Vaşakların 16 yıl yaşadıkları biliniyor. Ölüm nedenleri hastalıklar, kazalar, avcılar, otomobil ve açlıktır.

Bu fotoğrafım muhteşem! 3 aç vaşak bağıra çağıra yemeklerine saldırdılar.

Doru vaşakların yiyecekleri habitatlarına ve sezona bağlıdır. Tavşan tercih etmelerine rağmen, küçük kemirgenleri ve böcekleri de yerler. Bobcat gıda almadan uzun süre durabilir. Genellikle büyük hayvanları avlarlar. Kurbanlarının etrafında yakın bekler, avına pusu kurup pençeleriyle öldürürler. Tercihleri 0,68-5,7 kg'lık memelilerdir. Bobcat av konusunda fırsatçıdır. Lynx (Kanada vaşağı) ise uzmanlaşmıştır.
Sincap, kuş, balık, böcek avı yaparlar. Daha az yaygın olarak tilki, mink, shunk, küçük köpek ve evcil kedileri de avlarlar.

Ulusal Tarım İstatistikleri Servisi'ne göre Bobcat küçük bir tehdittir. 2004 yılına göre, öldürülen 11.100 koyun, tüm koyunların %4,9'u kadardır.
Bobcat'lerin kışık av kıt olduğu zaman geyik avladıkları da biliniyor. Geyiğin ağırlığı, kendisinin 8 katıdır. Ama boyun-boğaz bölgesinden ısırarak öldürür. Miktar fazla olduğu için birazını yer. Diğerini karda yaprakların altına gömer. Daha sonra geri dönüp, bu kısmı da yer. (Tasarruflu kedi öğünle yiyor!..)

Vaşak ev kedisi gibi toprağa işer. İdrar ve dışkılarıyla, toprak sınırlarını (evini) işaretlemek için, çeşitli yöntemler kullanır. Bir erkek vaşağın evinde 2 veya daha fazla dişi vaşak olabilir. Birden fazla erkekli topraklar ise bir egemenlik hiyerarşisiyle dışlanma sonucu kurulmuştur. Ev aralıkları genelde 65 kilometrekaredir. Ortalama 5 Bobcat başına 13 kilometrekare düşer. Genelde evlerinde 1-38 bobcat yaşar.

IUCN (Dünya Koruma Birliği)'ne göre, asgari endişe altındadır. Ev aralıkları da belirgin farklılıklar göstermektedir. Kansas'da 21 kilometrekarelik bir bölgede, erkek nüfusu ve bunun yarısı kadar dişi nüfusu görüldü. Daha sonra 57 kilometrekarelik bir geçici ev aralığı bulundu.

Bobcat'ler insanlar tarafından spor ve kürk için avlanmış olmalarına rağmen, nüfusları esnektir.
Kızılderili mitolojisinde ve Avrupalı yerleşimcilerin folklöründe vardır.
İlk Bobcat'ler 20.000 yıl önce gelişti. Minnesota, Güneydoğu Dakota, Missouri'de modern tarım uygulamaları ile habitatları değişmiştir. Oysa Bobcat olağanüstü uyum hayvanıdır. Pennsylvania ve New York merkezde görülmüştür. 2010 Mart ayında Houston'da şehir park garajında bir vaşak görüldü. Yetkililerin kontrolü ile ele geçirildi. Kanada'da hem kar kalınlığı, hem de Canada Lynx varlığı ile sayıları sınırlıdır. Ama yine de popülasyonları sağlıklı ve istikrarlıdır.

Bobcat'ler CITES'e göre yakından izlenmelidir. Ticaret ve avcılık ile yok olmaktadırlar. Ohio, Indiana, New Jersey'de türleri tehlikededir. Pennsylvania 1970'deki sınırlı avcılık ve yakalamağı, 1999'da yasakladı. New Jersey'da devlet; 1972 yılındaki yasal korumaya ek olarak, 1991'de Tehlike Listesine ekledi. 600 vaşağın yaşadığı Norveç'te, 2 ayda 117 vaşak avcılar tarafından öldürüldü. Dünya Koruma Birliği nesli tehlikede olan 120 memeli tür içine vaşakları da aldı.

Vaşaklar uzun kürkleri ve spor için insanlar tarafından kapana kısıldılar ve avlandılar. 1970-1980 yıllarında kürk fiyatları çok yüksekti. Ama 1990'larda önemli ölçüde düştü. BAZI YERLERDE AYARLI AVCILIK NEDEN HALA DEVAM EDİYOR?????
KÜRK GİYMEYİN! KÜRK GİYEREK İNSAN OLAMAZSINIZ!... ÇİRKİN VE KABA BİR GİYSİ İÇİN HAYVANLARIN ÖLDÜRÜLMESİNE, SİZ GİYECEKSİNİZ DİYE DERİLERİNİN CANLI CANLI YÜZÜLMESİNE NEDEN OLMAYINIZ. BU GÜNAHI ALMAYINIZ! HEM KERAMET KÜRKTE DEĞİL, BEYİNLERDE VE KALBİNİZDEDİR. :(((((((

Kızılderili mitolojisinde vaşak ile çakal kardeşlerdir ve ikili temadır. Kızılderili folkloründe vaşak rüzgarı, çakal sisi temsil eder. Mohave bunların hayalet ve olağanüstü güçlerinin olduğunu söylemiştir. Kabilelerin 2 tanrısı Cougar (Puma) ve Lynx (Vaşak)'tir. Avrupalı yerleşimciler yerlilerle düzenli temasları sonucu, bu zarif kediye hayran olmuşlardır. ABD folklöründe bile vardır. Ama Avrupalılar yerlileri yanlış anladılar. Kediye hayran oldukları halde ona gaddar ve kötü davrandılar. Spor olsun diye öldürdüler. (KORKUNÇ BİR ZİHNİYET!)
MASAL DEĞİL GERÇEK:
Amerika'da Batı Virginia'da yaşayan adam balıktan dönerken bir Doru Vaşak (Bobcat) ile 2 yavrusunu gördü. Anne vaşak yavrularına ders veriyor, onları ağaca çıkarıyordu. Birden bir erkek domuz, dişisi, yavruları çalılıklardan çıktılar. Yaban domuzu ağacı oldukça sarstı, neredeyse devirecekti.
Çaresiz vaşak, yavrularını yukarıda bıraktı! Aşağı inip, bir domuz yavrusunu kaptı. Çatışmaya niyeti yoktu. Kütüklerin, kayaların üzerinden geçtiler. İyice uzaklaşınca domuz yavrusunu bıraktı. Emniyetli bir yere sıçradı. Yeterince bekleyip, yavrularının yanına döndü. Çünkü biliyordu ki hiçbir ana yavrusunun çığlıklarını duymamazlıktan gelemez.


COYOTE (Canis latrans). ÇAKAL. KIR KURDU. KIZILDERİLİLERİN ÇOK ANLAYIŞLI VE ZEKİ HAYVANI. Çakalın Canis Latrans latince ismi ''Havlayan Köpek'' anlamına gelir.

Kuzey ve Orta Amerika'da, Panama, Kuzey ve Güney Meksika, ABD, Kuzey Alaska ve Kanada'da yaşar. Avrasya kökenli kuzeni Kurt'un aksine; 1,810 milyon yıl önceki Pleistosen çağdan beri evrim geçirdi ve insan medeniyetleri sonrası gelişti. Öyle ki metropol içinde bile üreyebilirler.

Uzunlukları 76-86 cm ve omuz genişlikleri 58-66 cm' dir. Ağırlıkları 6,8-21 kg aralığındadır. En büyük coyote 33,7 kg idi. İşitme frekansları 80 KHz'dir. Takip esnasında hızları 69 km/h ve atlama mesafeleri 4 m olur.

Av için seyahat etmelerine rağmen çift ve bütük gruplar halinde yaşarlar. Tipik paketleri, 6 yetişkin, yaşlı ve gençlerden oluşur. Kurtlardan daha küçük paket grupları vardır. Ve daha az kararlıdırlar. Toprak aralıklarının çapları 19 km olabilir. Seyahat yolları meydana getirirler.
Vahşi doğada 10 yıl, esarette 18 yıl yaşarlar. Gözlemsel öğrenmeleri at ve köpekten daha iyidir.

Çakal dişi tek eşlidir. Önce birkaç yıl için yanında kalabileceği eşini seçer. Gebelik 60-63 gün sürer. Yavrular 35 gün anne sütü alırlar. 6-9 ay anneleriyle kalırlar. Bazen yerli köpeklerden çaprazlama ile ''Coydog'' denilen melez yavrular doğar. Coyote yılda 1 yavru, Coydog'lar ise yıl boyunca yavru verirler.

Çakal aramaları tiz ve çeşitli ulumalar şeklindedir. Yükselen ses feryat ya da düşük tonda olur. Bu sesler genelde alacakaranlıkta veya gece duyulur. Ama bazen de gündüz olur.

Fırsatçı ve etobur Coyote mevsime bağlı olarak %90 memeli besin alır. Küçük memelileri, çayır köpeklerini, sincap ve fareleri yer. Kuş, yılan, ketenkele, geyik, böcekler ve diğer büyük omurgasızlar besinleridir. Mecbur kalırsa leş de yer. Böylece insan çöplerini ve evcil hayvanların yiyeceklerini de yemektedir. Meyve ve sebze de sonbahar-kış çakal diyetlerinin önemli bir parçasıdır.

Çakallar bir kedi gibi avları üzerine atlarlar. Geyikleri ise ekip olarak avlarlar. Bazen de aslan, kaplan gibi hayvanları izler, onlar yemeklerini bitirince kalanlarını yerler. Vayy! Çakal... Çakalların avları 8 saat sürer. Bazen 21 saat bile avlandıkları olmuştur.

Cougar (Puma) bazen çakal öldürür. Çakallar, tilkilerle anlaşamazlar ama birlikte beslendikleri görülmüştür. Bobcat (Vaşak)'ler ile aralıklarını paylaştıkları olmuştur. Ama çakal nüfusun fazla olduğu yerlerde, Bobcat nüfusunun azaldığı görülmüştür.

Kızılderili, İlk Milletler ve Aborjin kültüründe Coyote (Çakal) bir Tanrı'yı temsil eder. Genellikle düzenbaz, bir kültür kahramanı, bazen de her iki özellikte olduğu görülür. Folklör ve popüler kültürlerde de vardır. Maçlarda yaratıcı, yaramaz ve kaçamaklığı içerir. Animasyonlarda Coyote cezbeder. Phoenix Coyote, Arizona'da Ulusal Hokey Liginde açık yürekliliği gösterir. Güney Dakota Üniversitesinin maskotu çakaldır. Yayla kültüründe de çakal vardır.

Mitolojideki çakal erkek olsa da, Aborjin hikayelerinde hermafrodit (çift cinsiyetli) olarak düşünülmüştür.

Çakallar 19. y.y.da Kuzey Amerika'nın her yerinde görülüyorlardı. Şimdi Michigan, Illinois, Wisconsin, California, Oregon, New England, New Jersey, Ohio, Maryland ve Doğu Kanada'da görülmektedir. Coyote neredeyse her ABD eyaletinde ve Alaska'da vardır. Los Angeles gibi şehirlerde çakallar kolonize olsa da Coyote nüfusu tüm zamanların altındadır. KUZEY AMERİKA'YI ESKİDEN İŞGAL EDEN COYOTE (ÇAKAL)'IN, ŞİMDİ VAROŞ ÇÖP KOVALARINDA YİYECEK ARADIĞI GÖZLENMİŞTİR.

Yellowstone Milli Parkında bir nüfusları vardır ve Gri Kurtla rekabet durumundadırlar. Maalesef kurt nüfusundan dolayı %50 azalma olmuştur. Burada radyo yakalı çakalların %16'sı kurtlar tarafından öldürüldü. Bu nedenle AKILLI, MANTIKLI VE KURNAZ ÇAKALLAR, KIR KURDU oldukları halde topraklarını değiştirip dik arazilere taşındılar.

Chicago'da 2000-2007 yılları arasında Coyote'nin insanlarla iletişimi incelendi. Kentsel nüfus ve ortamlara iyi uyarlanmıştı. Mart 2006'da Ulusal Park Servisi Biyoloğu, Smithsonian Dergisine verdiği demeçte ''Sincap ve fare gibi hayvan popülasyonlarının kontrolü için, çakalları iyi tutmanın gerektiğini görüyorum.'' dedi.

Takma adı ''Hal'' olan bir çakal 2006 Mart'ında, New York City Central Parkta yakalandı. Bu çakal günde en az 2 kez parkı dolaşıyordu. 2007'de ''Adrian''takma adlı çakal, Chicago'da Quizno's saatlik öğle restorantına girdi ve yakalandı. Şubat 2010'da Columbia Üniversitesi'nin üç kampüsünde lekeli çakal ve Central Park'ta bir çakal görüldü. Coyote koyun, keçi ve sığırlara zarar vermektedir. (Çünkü biz onların habitatlarına girdik ve doğadaki neredeyse tüm hayvanlar değişen şartlardan açlar.)

ABD HÜKÜMETİ ÇİFTLİK HAYVANLARINI KORUMAK İÇİN RUTİN TUZAKLAR KURAR, ZEHİRLER VE HER YIL 90.000 ÇAKAL ÖLDÜRÜR!.. :(((((((

COYOTE (ÇAKAL) KÜRKÜNE TALEP AZALMIŞTIR. NEDENİ DEĞİŞEN MODA, GÜMRÜK VE HAYVAN HAKLARI SAVUNUCULARI GİBİ.. AMA BUGÜN HALA ÇAKAL KÜRK MONTU KULLANAN, POPÜLER OLDUĞUNU SANAN ADAMLAR VAR. Ama neden????? (KÜRKE HAYIR!)

KANADA VAŞAĞI. LYNX CANADANSIS. Kedigiller familyasından bir vaşak türüdür. Vaşak kelimesi Yunanca ''parlama'' anlamındadır. Çünkü gözleri parlıyor. Sahip oldukları ışığı, gece yansıtarak görüyorlar.

Kanada vaşağı Kanada'da, Güney Alaska'da, Kuzey Oregon, Kuzey Idaho, Rocky'lerde, Kayalık Dağları Bölgesinde yaşarlar. Vücut uzunlukları 80-110 cm, omuz yükseklikleri 48-60 cm ve ağırlıkları 8-13,5 kg'dır. Gebelikleri 64 gün olup, 2-4 yavru yaparlar. Yavruların gözleri 10 gün sonra açılır. 2 ay sonra kovuğu terk ederler. Genellikle avlanmaya anneleriyle giderler. Yaşamları 15 yıldır.

Kanada vaşakları yalnız dolaşır, gece avlanırlar. İyi görür, iyi koku alırlar. Hızlı koşucu olmasalarda, dayanıklıdırlar. Kilometrelerce avlarını kovalarlar. İyi yüzücü ve tırmanıcıdırlar. Ormanlık alanları tercih ederler.

Küçük geyik, porsuk, tavşangiller, tilki, sincap, balık, kuş besinleridir. Sadece mecbur kaldıklarında leş yerler. Evcil hayvanlara zarar verebilirler.

Kanada vaşaklarının besinlerinin %60-%97'sini kar tavşanı oluşturur. 1-2 günde 600-1200 gr yiyecek tüketirler.

Avları; dişilere ve yavrulara rağmen, birlikte koordinelidir. Av alanı topraklarında 19 km' dir. Avlanma 1 gün sürer.

Kanada vaşaklarının DÜŞMANLARI: Başta İNSAN VE KÜRK İÇİN. ÇİFTÇİLER. ARAÇ ÇARPMASI. Büyük Baykuş.

1999 yılında Colorado'da Vahşi Vaşak Nüfusu Kontrol Programı başladı. Biyologlar bunun 10 yıl süreceğini söylediler. 1999'dan beri izlenen bir vaşak 2006'da yavru doğurdu. Ama ne yazıkki 2007'de bu vaşak, bilinmeyen kişiler tarafından öldürüldü. Radyo izleme ile yaka bandı bulundu. Kürk için kaçak avcılardan şüphelenildi.

VAŞAKLAR, KANADA'NIN KUZEY BÖLGELERİNDE HER YIL KÜRK İÇİN YAKALANDILAR. HABİTATLARINDA, KÜRKLERİ İÇİN TUZAK KURULMASI FİKRİ, IUCN TARAFINDAN REDDEDİLDİ VE ASGARİ ENDİŞE LİSTESİNE GİRDİ. Tehlike altındaki tür fikri 24 eyaletten 48 eyalete çıktı. (OH!.. NİHAYET)

ARCTIC WOLF CANADA. WHITE WOLF. WOLF POLAR. ARKTİK KURT. BEYAZ KURT. KUTUP KURDU.

Arktik Kanada, Alaska ve Grönland'ın Kuzeyinde yaşar. Sıfırın altındaki sıcaklıklara dayanır. Kutup hava şarlarına dayanabilen birkaç memeliden biridir. 2 milyon yıldır Kuzey Amerika'da yaşamaktadırlar. İnvit (Eskimo)'lerin yaşadığı bölgenin dahi kuzeyinde yaşarlar. Bu nedenle yılın çoğunda yaşamlarının ayrıntıları bilinmemektir.

Uzunluğu kuyruk dahil 91-180 cm ve yerden yüksekliği 63-79 cm' dir. Omuz yüksekliği 0,63-0,79 m civarındadır. Erkekler dişilere göre daha büyük ve saldırgandırlar. Erkek Arktik Kurt 34-46 kg dişiler 38 kg olurlar. 79 kg olan kurtlara da rastlanmıştır.

Kürkleri ortama uyum sağlamak için bembeyazdır. Kış boyunca kürkleri, kendilerini korumak için 2. bir kat büyür. Arktik Kurtların, diğer kurtlardan daha küçük ve uzun, kalın beyaz kürkleri vardır. Çok iyi görürler, akut işitirler. 2-20 kişilik gruplar halinde seyahat ederler.

Dişileri yavrulama için buzdan, mağaraya taşınırlar. 63-75 günlük gebelikten sonra 2-3 yavru yaparlar. Yavrular doğduğunda kör ve sağırdır. Daha sonra normal hale döner. Anneleri gıda almak için gittiğinde onlara 3 hafta yaşlı bir kurt bakar. Ama anneleri dönemezse açlıktan ölürler. Yavru ölümleri genelde bu şekilde olmaktadır. Arktik Kurt vahşi ortamda 7-10 yıl, esarette 18 yıl yaşar.

Arktik Kurtlar caribou (geyik), muskoxen (misk öküzü), kartavuğu, su kuşlarını yerler. BBC yayınlarından birinde ördek yedikleri görülmektedir. Yem kıtlığı nedeniyle kışın, 2600 kilometrekare gibi geniş bir alanı dolaşırlar. Caribou'ları güney göçleri sırasında izlerler. Ve onları büyük, yıkıcı ısırıklarıyla avlarlar. 9 kg eti bir öğünde yiyebilirler.

Arktik Kurtlar neredeyse insanlara saldırmazlar. Şu anda 50.000-60.000 kurt yaşadığı düşünülmektedir. 10.000 civarında kurtla ABD'de soyları tehlike durumundadır. Arktik Kurt nüfusu, Alaska dışında her yerde tehdit altında bulunmaktadır.

Yukarıdaki fotoğrafta solda görülen; sıcaktan bunalmış, yalnız ve içe kapanık, güzeller güzeli, kendi gibi ak pak Arktik Kurdu çok zorlukla çekebildim.

CARIBOU-MOOSE

WOODLAND CARİBOU. ORMAN KARİBU'SU. MUHTEŞEM!.. MUHTEŞEM... NOEL BABANIN REN GEYİĞİNİN BİR TÜRÜ.

Çok süper bir görüntü yakaladım :)) Bu geyiklerin İskandinavya'da yaşayanlarına Ren Geyiği, Kuzey Amerika'da yaşayanlarına ise Caribou (Karibu) deniliyor.

Caribou Amerika yerlilerinin dilinde ''pençeleri tek'' anlamına gelir.

Özellikle Ontorio ve Alaska'da yaşarlar. Newfounland, Labrador, British Columbia ve Yukon bölgesinde bulunurlar. Habitatları parkların dağ konumları, ormanların etek ve yamaçlarıdır. Caribou nüfusu yazın dağ ve kışın orman etekleri arasında 80 km. göç ederler.

1985 listesine göre caribou yaban hayatı tehlikededir. Sayıları bu yüzyıldan beri azalmaktadır. Bugün 7000 tanesi Alberta 'da bulunmaktadır.

Muhteşem bir fotoğraf. Göl, suya düşen Kuzey Amerika ormanlarının gölgesi, caribou'nun gölgesi ve su içen muhteşem boynuzlu caribou. Bu pozu yakalayabilmek için yarım saat bekledim!.. OK...

Ortalama dişi caribou 115 kg. yetişkin erkek ise 150-180 kg. dır. 270 kg. lık erkekler de vardır. Omuz yükseklikleri 1,2 m. civarındadır. Yazın kahverengi olan ceketleri, kışın grimsi bir renge döner. Erkek ve dişilerde boynuz vardır. Ama dişilerin boynuzları daha küçüktür. Caribou'nun boynuzkları kalın ve geniştir.

Başlıca besin kaynakları başta liken, ağaç ve topraktır. Caribou'lar 80-150 yıldır ormanlardan liken almaktalar. Ayrıca söğüt, çalı, çimen yerler.

Woodland Caribou'su 15 yaş yaşar. Üremeleri 3. veya 4. yılda Eylül-Ekim aylarında olur. Erkeklerin 12-15 dişiden oluşan haremleri vardır. Erkekler haremlerine yeni dişi katmak için, diğer erkeklerle savaş verirler. Mayıs-Haziranda 1 tek yavru doğar.

Orman Caribou'larının habitatları kömür madenciliği, petrol, doğal gaz arama ile büyük ölçüde daralmıştır. İğne yapraklı ormanlar içinde geyik nüfusu büyüyebilir. Ama orada da savunmasız Caribou'ları kontrolsüz nüfuslu kurtlar avlamaktadır. Petrol, gaz ve orman endüstrisi ile yıpranan Caribou habitatlarını ve yaban hayatı Alberta Çevre Koruma Yönetimi ele almıştır. Yasadışı avlanma ve kurt predasyonunu azalma umutları vardır. Birçok Caribou'ya veri toplama için, biyologlar telsiz yaka takmaktadır.

Kanada'da 2.400.000' den fazla caribou var. Bunların bir kısmı Peary Caribou'su. Bunlar Arctic Adalar ve Nunavut'ta; dağ ve tundralarda yaşıyorlar. Oysa ormanlık karibu nüfusu Kanada'da 1982'de 193.000 idi. O zamandan beri düşüş var. Yukon ve British Columbia'sında 45.000 yetişkin orman karibusu bulunuyor.

Caribou'lar nehir ve göllerde göçleri sırasında 10 km. yüzebilirler. Ama 1984 Eylülünde 10. 000 caribou Caniapiscau Nehrinde boğuldu. Bu ölümler tartışmalara neden oldu. Önce fazla yağışlardan olduğu söylendi. Ama Kızılderililer yağışların normal olduğunu, nehir üzerindeki baraj kapaklarının (yanlış açılmasının) buna neden olduğunu söylediler. Alevli tartışmalar büyük ölçüde arttı.

1985 yılında baraj kapakları kontrollü kullanıldı. Caribou'ların geç yaz ve erken sonbahar göçlerinde seller olmaması için önlemler alındı. Ayrıca Calcaire Falls yakın tehlike bölgesinde sürülerin aktarılması için çit kuruldu.

Quebec, Labrador ve Newfoundland'de 628.000 vahşi sürü bulunuyor. George Nehrinde 385.000 sürü var.

Caribou'lar genellikle yılda 2000 km. yukarı doğru seyahat ederler ve 1.000.000 kilometrekarelik alanda yaşarlar. Saatte 80 km. hızla koşarlar. Waw... Bazı Caribou'ların 1 yıl içinde 6000 km. seyahat ettikleri gözlenmiştir.

Caribou nüfusu 18.-19. y.y. 'larda doruğa çıkmasına rağmen 20. y.y. başında düşüşe geçti. Quebec'deki İnvit, Cree ve Nunavik toplulukları geçim için, bunları kontrolsüz avladılar. 1950'de Quebec ve Labrador'da 5000 caribou kaldı.

UngavaBay'da 1993'de nüfus 800.000'e ulaştı. 2001 yılı listesine göre, İnvit, Cree ve Kuzey Quebec'de sporcu avcılar her yıl 30.000 caribou öldürmekteler. (?)

Kanada'da 2004 yılında Caribou'lar riskli ve soyu tükenmekte olan türler arasına alındı. Strateji ve kurtarma geliştirildi.

2010-2015 Woodland Eylem Planı Boreal Northwest ile Caribou'lar koruma altındadır.

Bu şahane canlı, Geyik Karibular soyu tükenmekte olan hayvanlar arasındadır. Kayıpların devam etmesi halinde orman karibusunun 2100 yılından önce soyu tükenebilir. Karibu aralığının bozulmasının baş nedeni insan-peysaj durumudur. Kurt predasyon artışı, lineer koridorlar, yollar, seyahat hızı, yırtıcı hayvan için av verimliliği düzenlenmesi ile karibu sayısı artabilir.

Orman hasatı en belirgin karibu imhasına yol açmaktadır. Ontario'da bu hasat nedeniyle, önümüzdeki 20 yıl içinde karibular kaybolmaya mahkum olacaktır. :(((

Minnesota, Wisconsin, Michigan, Ontario'da parazit taşıyan geyik Whitetail liderliğinde habitatları kuzeye sürülmektedir. Oysa nörolojik parazit karibu için ölümcüldür.

Araştırmalar karibular için orman hasatlarının 13 km. tamponlu olması gerektiğini göstermektedir.

İklim değişikliği (küresel ısınma, global warming) de karibular için negatif bir durumdur.

MOOSE (MUS) (alces alces). KANADA GEYİĞİ. KUZEY AMERİKA VE AVRUPA'NIN EN BÜYÜK İKİNCİ KARA HAYVANI. EN BÜYÜK KAYBOLMAMIŞ TÜRLER İÇİNDEKİ GEYİK AİLESİ.

EL GİBİ BOYNUZLU MUHTEŞEM GEYİK. EXTRAORDİNAİRE...MUHTEŞEM! MUHTEŞEM! BENİM EN SEVDİĞİM GEYİK...

Bu geyiklere ilk Algonquian (Kızılderili kabile)' ler ''mons'' veya ''moz'' şeklinde isim koydular. 1606 yılında Thomas Hanham bu geyiklere, Abenaki dilinde ''mus'' denildiğini gördü. 1616'da Kaptan John Smith ''Moose'' olarak tavsiye etti.

Moose'ların aralığı bütün Kuzey Amerika'yı kapsar. En merkez Alaska'dır. Çoğu; tüm Kızılderili bölgesinde, New England, New York şehir dışında, Rocky Dağlarının üzerinde, Minnesota ve Michigan'da, Superior Gölünde yaşar. Moose'lar yaşam için 15 dereceyi aşmayan bölgeleri tercih ederler.

1904 yılında Moose'lar Newfoundland'da görüldü. Daha sonra da St. Lawrence Körfezinde rastlandı. 2007'de Newfoundland'daki nüfus 150.000'dir.

Utah ve Colorado'da nüfus azdı. Ama 1978'de birkaç damızlık kondu. Şimdi 1000 nüfusa sahipler.

Ortalama yetişkin bir Moose'un omuz standları 1.8-2.1 m. dir. Yüksekliği 2,35 m. dir. Ağırlık erkeklerde 380-720 kg. ve dişilerde 270-360 kg. dır. Yukon Nehrinde 1897 yılı Eylül ayında 820 kg. ağırlığında, 233 cm. boyunda bir Moose görüldü.

Moose'lar otoburdurlar. Meyve, ot, yaprak, ağaç kökleri, çalılar, titrek kavak, titreyen söğüt, beyaz huş, kırmızı akçaağaç, çizgili akçaağaç, sivri fındık, iğne kiraz, zambak, nilüfer ve birçok türde bitki yerler. Moose'lar mükemmel yüzücüdürler. Saatte 6 mil yüzerler. Waw... Su altında hareket edip, dev ırmakları aşarlar. Bunun için su bitkilerini ve yosunları da yerler. Yetişkin bir Moose günde ortalama 9770 kalori tüketir. Çünkü vücut ağırlığını koruması gerekir.

Moose'un boynuz uzunluğu 1.60 m. uzunluğundadır. El şeklinde ve muhteşem!... Boynuzlarda 30 çatal vardır ve ağırlığı 20 kg. dır. Başlangıçta boynuzlar üzerinde bir katman vardır ve buna ''kadife'' denir. Erkeğin silindir kafası ise ''antlers'' adını alır. Erkeğin çiftleşme sonrası boynuzları düşer. Çünkü kış için enerji tasarrufu yapar. Baharda yeni bir dizi boynuz çıkar. 3-5 ayda tam olarak boynuzlar gelişir.

Erkekler çok eşlidir. Çiftleşme Eylül-Ekim aylarında olur. Erkekler dişileri çağırmak için feryat gibi bir ses çıkarırlar ve 500 m. uzağa seslenebilirler. Daha sonra dişiler için savaşırlar. Gebelik 8 ay sürer. 1 yavru yaparlar. Bazen de yiyeceklerin bol olduğu dönemde 2 yavru yaparlar. Yavruların ceketleri kırmızımsı bir renk tonundadır. Yavrular doğduktan sonra 9 ay annelerinin yanında kalırlar.

Moose'ların düşmanları insan, kurt, Sibirya kaplanı, kahverengi ayı, Amerikan siyah ayı, jaguardır. Bu düşmanlar Mayıs-Haziran aylarında yavruları, bazen de dişi Moose'ları alırlar.

Kurtlar musları 2-3 km. dahi izlerler. Kıç tarafından ısırıp perinelerini yırtarak, kan kaybından öldürürler. Bazen de burunlarını duyarlı bir şekilde ısırarak felç ederler. Ama 2-8 yaşlarındaki musları nadiren öldürürler. Yetişkin mus daima karşı koyar. Onlar da yaşlı, yavru, özürlüleri seçerler.

Kaya ve mağara resimlerinden anlaşıldığına göre muslar Taş Devrinden bu yana görülmektedir. İnvit ve Amerika yerlileri arasında da çeşitli efsaneleri vardır. M.Ö.6000 yılından beri muslar avlanmaktadır. Ama muslar insanlara karşı saldırgan değildir. Ancak provoke edilirse tehlikeli olabilir. Jül Sezar'ın Commentarii de Bello Gallico'sunda da bu hayvanlardan bahsedilmiştir.

Resimde Kuzey Amerika ormanlarının içinde güzel bir göl ve muhteşem dişi -erkek mus çiftini görüyorsunuz. Sağdaki boynuzlu erkek mus, soldaki ise boynuzsuz dişi mus. Çok güzel bir poz yakaladım...

Muslar uzun yıllar vahşi ve kırsal toplumlarda yiyecek için avlandılar. Oysa onlar insanlara dokunmazlar. Sadece yavrularını korumak için karşı harekete geçerler.

Muslar şimdi de araç çarpışmalarıyla ölmektedir. Oysa bu insan için de tehlikelidir. Yüksek hızda çarpışmayla tampona ve ön ızgaraya çarpıyorlar. Bazen de camdan içeri uçup yaralanıyor ve hava yastıklarını patlatıyorlar. Bu her iki taraf için de tehlikelidir. Genelde ölümle sonuçlanır. Peki o zaman bu hız niye ???

Yollara üçgen şeklinde uyarı levhaları konmaktadır. Ama yine de aşırı hız kazalara neden olmaktadır.

Norveç Aftenposten gazetesinin tahminine göre 2008'de 13.000 geyik tren çarpışması nedeni ile öldü :((((( Bu nedenle takas bitki örtüsü ve kara alternatif serbest besleme yerleri için 80 milyon Norveç kronu demiryolları tarafından harcama planlarına kondu.

Kanada'da önlem için karayollarına çitler yapıldı. Radyo istasyonları aracılığı ile şafak ve alacakaranlıkta sürücüler uyarıldı. Çünkü muslar en çok bu zamanlarda aktiflerdir.

1949'da Sovyetler Birliği bu geyiği evcilleştirme çalışmalarına başladı. 1963'den bu yana Kostroma Moose Çiftliğinde program devam etmiştir. Geyik sütünden ve bazı turist gruplarından gelir elde edilmiştir. Ama araştırmalar göstermiştir ki fizyolojisi ve davranışları evcilleştirilmeye uygun değildir. ARTIK ANLAYALIM; MUSLAR VE TÜM ÖZGÜR HAYVANLAR BİZE ŞUNU SÖYLÜYORLAR:

''BEN RÜZGARIN HÜR ESTİĞİ, GÜN IŞIĞININ ÖNÜNÜ KESEN HİÇBİR ENGELİN MEVCUT OLMADIĞI BOZKIRDA DOĞDUM. BEN HERKESİN, HERŞEYİN HÜR NEFES ALIP VERDİĞİ; DUVARLARLA, ÇİTLERLE, TELLERLE ÇEVRİLMEMİŞ BOZKIRDA DOĞDUM. ORADA ÖLMEK İSTİYORUM. DUVARLAR ARASINDA DEĞİL. (Comanche Kabilesi)

LÜTFEN HEPİMİZ, TÜM İNSANOĞLU DOĞAYA VE HAYVANLARA ÇOK İYİ DAVRANALIM. HERKES ELİNDEN GELENİ YAPSIN. 1 KİŞİYİM DEMEYİN. BAZEN 1 KİŞİ ÇOK KİŞİDİR. BİZ ASLINDA HER ŞEYİ KENDİMİZ İÇİN YAPIYORUZ. ÇÜNKÜ UNUTMAYALIM SON BALIK VE HAYVAN ÖLDÜĞÜNDE, SON IRMAK KURUDUĞUNDA BİZ DE YOK OLACAĞIZ. DÜNYA'NIN SUYUNU İÇTİYSEK ONU KORUMAYI, DOĞANIN YASALARINA UYMAYI DA BİLECEĞİZ.

''ÜLKENİN SUYUNU İÇMİŞSEN, ÜLKENİN YASALARINA DA UYACAKSIN.'' (Tibet Atasözü)

HAYVANLAR OLMADAN İNSANLAR NEDİR Kİ? EĞER BÜTÜN HAYVANLAR KAYBOLUP GİDERSE İNSANOĞLU BÜYÜK BİR RUH YALNIZLIĞI İÇİNDE ÖLECEKTİR. HAYVANLARA NE OLDUYSA İNSANLARA DA AYNISI OLUR. HERŞEY BİRBİRİNE BAĞLIDIR. YERKÜRENİN BAŞINA GELEN, YERKÜRENİN ÇOCUKLARININ DA BAŞINA GELECEKTİR. (Chreokee Kabilesi)

ELK (WAPİTİ)

ELK (WAPİTİ) (cervus canadensis). KANADA GEYİĞİ. GEYİKLERİN KRALI WAPİTİ.

Bu güzel geyik genellikle Avrupa'da Elk, Kuzey Amerika'da Wapiti olarak adlandırılır. İsim, Cree dilindeki karşılığı olan Waapiti'den ileri gelmektedir. Wapiti Kızılderili dilinde ''açık renkli geyik'' demektir.
Fosil kayıtlarına göre 12 milyon yıl önce ataları Eurasia (Avrasya)' da vardı. Pleistosen buzullardan, Bering kara köprüsüyle geçtiler. Amerika'ya ulaşan bu ilk elkler, soyu tükenen İrlanda elkleri idi.

Wapitilerin dallı budaklı ağaca benzeyen boynuzları vardır ve yılda bir kez değiştirirler. Benim fotoğraflarımda boynuz yok, çünkü resimdekiler dişi wapitiler.

Dağılımları Pleistosen çağdan beri; Beringia, Kuzey Amerika, Asya ve iki kıta arasında devam etmektedir. ABD Yellowstone 'da paleontolojik kanıtlara göre en az 1000 yıldır varlıklarını sürdürmektedirler. Ayrıca Oregon, Washington ve California'nın kıyı bölgelerinde bulunmaktadır. Yellowstone'da en bol bulunan bu memeli, yazın 30.000 ve kışın 22.000 nüfus oluşturur. Appalachian ve özellikle Rocky Dağlarında yaşarlar. Rocky Dağı nüfusu 1989 yılı itibarıyla 782.500 'dür. Kuzey Amerika'da wapiti nüfusu tahminen 10 milyonun üzerindedir. Çiftliklerde ise 2 milyon nüfus vardır.

Wapitilerin boyları ortalama 2,7 m. sırt yüksekliği (1.2-1,6) m. ve ağırlıkları (147-499) kg. dır. Alaska elklerinin ağırlıkları büyük erkeklerde 600 kg. dır. Yetişkin bir erkek elk 700 kg. ve dişi (500-550) kg. dır.

Wapitilerin boynuzları savunma aracıdır.Boynuzlar her Mart ayında kaybedilir, yazın yeniden çıkar. Her boynuz üzerinde 8 veya daha fazla diş olabilir. Diş sayısı yaş ve olgunluğu gösterir.

Wapitiler ormanlarda yaşarlar. Yazın yaylalara çıkarlar. Kışın yiyecek bulmakta zorlandıkları için ova ve vadilere inerler. Yoğun kar nedeniyle göç ederler. Baharda ise göçleri ters yöndedir. Wapitikler avcılık baskısı nedeni ile de göç etmektedir.

Wapitilerin 4 odalı mideleri vardır. Beyaz kuyruklu geyik ile benzerlik gösterirler. Sabah-akşam beslenirler. Daha sonra da sindirmek için korunaklı yer ararlar. Günlük gıda tüketimleri 9,1 kg. dır. Ot, yaprak, dal, ağaç kabuğu yerler. İdrarlarını kendilerini ıslatmadan yaparlar.

Erkek ve dişiler yılın büyük bölümünde ayrı gezerler.
Birbirlerine karşı güven ve sorumluluk taşırlar. Karda önde giden wapiti diğerlerine yol açar. Ama siz 1 tek hayvan izi görürsünüz. Çünkü öndeki liderin hep aynı ayak izine basarak yürürler.
Bazen daire oluşturup, hoplaya sıçraya dans ederler. Dansın sonunda da dörtnala koşarlar.

Wapitiler çok hızlı koşucudurlar. Saatte 50 km. hızla koşarlar ve sıçrayarak 2,25 m. lik çitleri aşarlar. Waw!.

Düşmanları çok az olan doğal hayvanlardır. Siyah tilki, grizzly ayı, siyah ayı, dağ aslanı yavrular için tehlikelidir. Yavruların %32 'sini kartal alır. Buzağı ölümleri kışın olur. Düşmanları en başta yırtıcı kurt, boz ayı, puma, çakal zayıf ve hastalıklı olanları yakalar. Sağlıklı wapitiyi yakalamak zordur.

Wapitiler sesleri ayırt edicidirler. Parkland'lerde, çayır gibi ortamlarda sesle büyük mesafelerde ilişki kurarlar.

Ekimde çiftleşme döneminde bir erkek kalın sesiyle diğer erkekleri kavgaya çağırır. Boynuzlar kilitlenip güreşilir. Rakiplerle mücadele edilir. Potansiyel savaşçılar boynuzlarıyla kahramanlık yaparlar. Boynuzlayıp yere düşene kadar kavga büyür. Bazen ciddi yaralanmalar olur. Ama ölüm olmaz. Kazanan kavgayı merakla izleyen dişiyi alır. Wapitilerin diğer geyiklerin aksine geniş haremleri vardır. 20-30 kişilik gruplarına yeni dişi katma savaşı verirler.

Wapitiler yazın dişiler doğum yapsın diye, yüksek dağ otlama alanlarına göç ederler. Gebelik 240-262 gün olup, buzağılar Haziranda doğarlar. Genelde yılda 1 yavru, bazen de 2 yavru doğar. 6 hafta sonra anneleriyle gezip dolaşacak kadar büyürler. Sonbahara kadar anne sütü içerler.6 ay daha annelerinin yanında kalırlar. İsteyen bunu 1 yıla kadar uzatır. Yavrular sonbahar sonuna kadar kahverengi ve açık beneklidir.

Yavrular 15-16 kg. dır. İzole için lekeli doğarlar. Yaz sonunda lekeler kaybolur. Mançurya wapitilerinde birkaç turuncu nokta devam edebilir.

Yavrular gündüz dişilerin bulunduğu büyük kreşlerde kalırlar. Bir yırtıcı gelince, en büyük kadın ön bacaklarını kullanıp yavrulara tekme atarak, tehlikeyi haber verir.

Esarette 20 yıl, doğada 10-13 yıl yaşarlar. Bazı alt türleri 15 yıl yaşayabilir.
Wapitilerin sağlıklarını protistler ve parazitler bozar. Ölüme dahi neden olabilir. Bazen otlama sırasında yanlışlıkla salyangoz ve sümüklü böcekleri yerler. ABD'de Yellowstone ekosistemi içinde elkleri Bruselloz hastalığı etkiledi. Araştırmacılar bunun için aşılar yapıp, başarılı olmaya çalışıyorlar.

Wapitiler yerli halklar tarafından değerli bir hayvandı. Ama favori yiyecekleri değildi. Wapitiler Sibirya ve Çin'de evcilleştirilip, boynuzları tıbbi amaçlı kullanıldı. Asya'da boynuzlar geleneksel ilaç olarak kullanılmaktadır.




Elk (Wapiti) ler halkların kültürel tarihinde önemli rol oynamıştır. Kızılderili Anasazi Kabilesi, ABD dahil Kootenai, Cree, Blackfeet, Ojibwa, Pawnee için önem taşır. Elkden battaniyeler üretmişlerdir.
Lakota'da toplumda manevi rol oynamıştır. Genç Lakota erkekleri için cinsel cesaret ve fiziksel güç, erkek öğretmen ve timsali olmuştur.
Neolitik Asya'da yeniden doğuşu temsil etmiştir. Bunun tasviri için dişi elk boynuzu asılır.

Tunç çağında avcılıkla başlayıp, sanat ve kültürel dönüşüm ile devam etmektedir.
Utah için Rocky Mountain Elk resmi devlet hayvanıdır. Michigan'da bayrak üzerinde elk resmi görünür.
Asya'da Türk halkları, Tunguz halkları, Moğollar ve Kore'liler için de elk boynuzları önemlidir.

Kızılderililer yüzyıllardır ''kızılderili çadırı'', battaniye, giysi, ayakkabı, eldiven ve kemerlerini elkden yapmaktadırlar.

1967'de Amerikan İzcilerinin yardımıyla boynuzlar toplandı. Boynuz ihalesi yapıldı ve bu gelir haline geldi.
2006 yılında 3200 kg. boynuzların ihalesi 76.000 dolardır. 980 kg. dekoratif kemer için kullanılmıştır.
Bu olay, ''Geleneksel Kronik İsraf Hastalığı'' dır.




WHITE-TAILED DEER. WHITETAIL. AK KUYRUKLU GEYİK. BEYAZ KUYRUKLU GEYİK. VIRGINIA GEYİĞİ.

Nevada, Utah, California, Hawaii dahil ABD, Kanada, Meksika, Güney Amerika, Peru, Alaska ve Rocky Dağlarında bulunur. Titrek kavak park bölgelerinde, kozalaklı ağaçlar ve yaprak döken kıyıdaş koridorlarda, nehir vadilerinde ve Rocky Dağlarında yaşarlar. Popülasyonları Büyük Göl Bölgesinin tarıma dönüştürülmesi nedeniyle kuzeye kaymıştır.Beyaz kuyruklu geyik savan, ormanlık ve adaçayı topluluklarında; çam, meşelik dağlarda yaşar.

Whitetail 1935'de Finlandiya ve Avrupa'ya tanıtıldı. İskandinavya'da başarı kazanıldı ve yayılım oldu.
Minnesota'da 30.000 geyik var. Tarım bölgeleri ve aşırı avlanma nedeniyle whitetail soylarında azalma olmuştur. Amerika'da titizlikle korunan en önemli hayvanlardan biridir.

Whitetail sık yemek yer. Baklagiller, sürgünler, yapraklar, kaktüs ve çimenler besinleridir. Ayrıca meşe palamutu, meyve, fındık, mısır yer. Kırmızı sumak ve insanlar için zehirli olan bazı mantarları, özel mideleri sayesinde yerler. Bir çiftlik avlusunda ise kuru ot ve diğer gıdaları yerler. Mevsime göre yiyecekleri değişir. Bazı ötücü yavruları da nadiren yerler. Beyaz kuyruklu geyik 4 odacıklı mide demektir. Her odanın farklı görevi vardır. Bu odacıklar farklı yiyeceklerin sindirilmesine izin verir.

Erkek geyik ortalama (90-200) kg. dır. Yetişkin erkeklerde 600 kg. olanları vardır. Dişiler (40-90)kg. dır.Uzunlukları (kuyruk uzunluğu dahil) (160-220) cm. omuz yüksekliği (8-10) cm.dir.
En büyük geyikler Kanada ve ABD ılıman bölgelerinde görülür. Kuzey whitetail (borealis), Dakota whitetail (decotensis), Kuzeybatı whitatail (ochrourus) boynuzları en büyük olan geyiklerdir. Boynuzları ve toynakları ile erkek geyik bazen bir kurtu öldürebilir.

Erkeklerin her yıl yeniden boynuzları büyür. Boynuzlarda dallanma olmayabilir. Çivili olarak adlandırılır. Sivri boynuzlar çok kısa da olabilir. Boynuzlarda dallanma genetik ve diyetle etkilenir. Üreme mevsiminde boynuzlarıyla ağaç ve çalılıklara alın bezlerindeki kokuyu aktarırlar. Kokuları ile sign-posta işaretleme iletişimleri vardır.
New York eyaleti içinde albino olanlar bulunur. Güçlü koruma çalışmaları ile albino olanların sayıları artmıştır.



Beyaz kuyruklu geyiğin baharda kırmızı, yazın kahverengi olan tüyleri, sonbahar ve kış boyunca gri-kahverengiye döner. Bu geyiklerin karakteristik özelliği ise kaçış sırasında alarm sinyali olarak beyaz kuyruğunu yükseltmesidir. ''Bayrak'' ya da ''Kuyruk'' yükseltmesiyle, koşarken yavrusu onu takip eder. Saatte 30 mil (48 km.) koşar. Saat başına 10 feet (3m.) sıçrar. Müthiş!.

Yavruların kırmızımsı beyaz lekeleri vardır. Bu lekeler kamuflaj içindir. Zaten anne yavrusunu otların arasına saklar. Geyik yatakları 3-4 m. uzunluğunda, 1,5 m. genişliğindedir. Dişi yavrular 2 yıl, erkek yavrular 1 yıl anneleriyle kalırlar.

Dişiler 2 yıl içinde olgunlaşırlar. Erkekler dişiler için yarışırlar. Erkekler arasında fikir tartışması, egemenlik hiyerarşisi vardır.

Whitetail birçok farklı şekilde ses kullanarak; koku, beden dili ile iletişim ve işaretleme yapar. Tüm beyaz kuyruklu geyiklerin kendilerine özgü duyulabilir sesler üretme yeteneği vardır. Anneler yavrularını meleme seslerinden tanır. Diğer geyiklerin ilgisini çekmek için alçak, boğuk bir ses çıkarılır. Ayrıca saldırganlık, düşmanlık gösteren homurtu-hışırtı ritminde bir sesleri vardır.

Beyaz kuyruklu geyikler utangaç mizaçlı hayvanlardır. Düşmanları insan (?), gri kurt, jaguar, vaşak, çakal, Amerikan timsahlarıdır. Leşlerini ise Yeni Dünya akbabaları, atmaca, kartal, tilki yer. Bir kova idrarları ile insanların yaklaşımlarını engellerler. Ağız kavgası sırasında da idrarlarını yaparlar.

Bir yüzyıl önce ticari sömürü, avcılık, ormansızlaşma nedeniyle geyik nüfusu sıkıntıda idi. 1930'da ABD'de 300.000 'lere düştü. Son tahminlere göre ABD'de sayı 30 milyondur. Koruma uygulamaları bulunmaktadır. Ama motorlu araç çarpışmaları ile sorun halen vardır. Özellikle gece yaralanmalar ve ölümler olmaktadır. Çiftçilerin tahıllarını talan edip, mısır ve meyve bahçelerine zarar vermeleri gerekçesiyle öldürülmektedirler!.. Ayrıca banliyö alanlarda peysaj bitkilerine zarar verdikleri söylenmektedir. Oysa sınırlı av ve başarılı özel doğal alan, parklarla sayıları artabilir.

MULE DEER. KATIR GEYİĞİ.
Adını katırınkine benzeyen kulaklarından alır. Beyaz kuyruklu geyik ve katır geyiği arasındaki fark kuyruk ve boynuzlarıdır. Katır geyiğinin kuyruğu siyah uçludur.

Mule Deer'in boyu ayakta ortalama (100-110) cm. dir. Kuyruk germe ile 200 cm. olur. Yetişkinler (68-140) kg. dır. Arada bir 230 kg. olanları görülür.

Kızgınlık döneminde erkek saldırgandır. Arkadaşlarıyla yarışır. Gebelik 190-200 gün olup, yavru baharda doğar. 60-75 günde sütten kesilir.

Katır geyiğinin düşmanları insan (?), gri kurt, jaguar, vaşak, siyah Amerika ayısı, grizzly ayıdır.




Mule Deer' ın yaz yiyecekleri otsu bitkiler, meyveler (böğürtlen, yaban mersini, thimbleberry); kış yiyecekleri iğne yapraklılar (köknar, sedir, titrek kavak, söğüt, kızılcık, ardıç, adaçayı, serviceberry); sezon sonu meşe palamutları, elmadır.
Kışın karda yiyecekleri azalır. Bunun için metabolizma yavaşlar ve daha az gıda ile hayatta kalmak için etkin hale gelir.

Katır geyiği nüfus ölümlerinin büyük kısmı kışın, yaşamın ilk yılında ortaya çıkar.
Kışın derin kar nedeniyle daha az karlı vadilere taşınılır. Göçleri ailece sürüler halindedir.
Gece dolunayda beslenmeye çıkarlar. Ama avcıların baskısı vardır.

BİZON-MİSK ÖKÜZÜ

AMERİCAN BİSON (bison bison), BİZON. BUFFALO. Vahşi Batı Filmleri ve Kültürüyle aklımıza kazınmış, soyu yoğun avlanma vb. gibi insan kaynaklı sebepler yüzünden tükenmekte olan bir canlı. Kuzey Amerika'nın en büyük kaybolmamış arazi hayvanı.
Yaygın olarak Amerikan Buffalo olarak da bilinir. Mandaya benzerliği nedeniyle, bazen manda olarak da geçer. Ama bizon, mandadan çok farklıdır.

Meksika'nın güneyinden, kuzeybatı İndia (Kızılderili) Büyük Ayı Gölü ve batıda Appalachian Dağları arasındaki üçgen bölgede bozkırlarda yaşarlar.

Amerika ve Avrupa bizonları fiziksel ve davranış olarak farklıdırlar. Örneğin; Amerika bizonunda 15 kaburga kemiği, Avrupa bizonunda ise 14 kaburga kemiği vardır. Amerika bizonunda diğerine göre daha çok saç bulunur.



Bizonun hafif kahverengi yazlık bir ceketi (kürkü) ve koyu kahverengi kış ceketi vardır. Yüksekliği 2 m. uzunluğu 3 m. dir. Ağırlığı dişilerde 800-1000 kg. erkeklerde ise 1000-1100 kg. dır.
Sabah ve akşam çayırlarda yemek yer, gün boyunca da dinlenirler. Gebelikleri 285 gün, ortalama 9,5 aydır. Kırmızı buzağı, 3 yaşında olgunluğa erişir. Yaşamları doğal hayatta 15 yıl, esarette ise 25 yıldır.
Bizonlar; erkek, dişi, çoluk çocuk 20'şer kişilik gruplar halinde yaşarlar. Her grupta baskın bir erkek ya da dişi vardır. Liderlik için savaşır ve üreme zamanında da düellolar yaparlar. Bu savaşlarda hep boynuzlarını kilitlerler ama ölüm olayları pek görülmemiştir. Bizonlar çok eşlidir. Aralarında eçcinsel davranışlar da görülmüştür.

Kurt saldırıları ilkbaharda ve erken yaz aylarında, özellikle buzağılar üzerine olur. Bizonlar kurtlardan korunmak için, strateji geliştirip göl ve nehirlere girerler. Grizzly Bear (Kahverengi Ayı) tarafından da tehdit altındadırlar.



Bizonlar İndian (Kızılderili)' lılar tarafından; derilerinden giyecek, etlerinden tütsüleyip kurutulan yiyecek yapmak için, yüzyıllardır avlandılar. Avrupalılar Yeni Dünya'ya geldiklerinde, Kızılderili atları ile bizon avladılar. Amerikalılar bizonları özellikle derileri için avladılar. Etlerini ise çürümeğe terkettiler. Tarihçi Hamalainen'in dediğine göre; 1830 yılında 280000 bizon Comanche'ler tarafından bir yılda öldürüldü. Fakat Kızılderili toplumu için bizonlar her zaman önemli olmuştur.

19. y.y. sonunda nüfusu korumak için, ABD hükümetinin destek olmamasına rağmen, önlemler alınmaya başlandı. Ama maalesef bizon izlerinin olduğu yerlerden demiryolu geçirildi. 19. y.y. da YERLEŞİMCİLER GIDA VE SPOR İÇİN, 50 milyon BİZON ÖLDÜRDÜLER. BUNUN EN ÖNEMLİ NEDENİ, YERLİ AMERİKALILARI MAHRUM BIRAKMA İSTEĞİYDİ.
Bugün 200000 bizon var. Esir ticaretinde, çoğunlukla ovalarda olanlar 4000 ve özel çiftliklerde olanlar da 500000 tanedir.



Amerika bizonu bugün, Kuzey Amerika'da resmi mühür ve logo olarak kullanılan popüler bir semboldür.
Kanada'da Manitoba ilinin resmi hayvanı ve bayrağında görünür. Ayrıca Kanada Kraliyet Atlı Polis armasında da resmi olarak kullanılmaktadır. ABD'de 1913-1938 yılları arasında nikel buffalo sikke olarak basıldı. 20o5 yılında ABD'de yine paranın üzerine basıldı.

Bizonu sembol ve maskot olarak benimseyen kurumlardan bazıları:
Bucknell Üniversitesi, Buffalo Grove Lisesi, Colorado Üniversitesi, Bağımsızlık Partisi Minnesota, Howard Üniversitesi, Harding Üniversitesi, Marshall Üniversitesi, Kuzey Dakota State Üniversitesi, Oklahoma Baptist Üniversitesi, Manitoba Üniversitesi.

Bizonlar; ABD ve Kanada Milli parklarında, özellikle Yellowstone Milli parkında ziyaretçiler için tehlikelidir. Etobur değillerdir ama ziyaretçilere saldırırlar. Uyuşuk hareketleriyle yavaş görünürler. Fakat 56 km/h hızlarıyla insanlara saldırdıkları görülmüştür.

Biz insanlar; hayvanların, bizonların habitatlarına girdik. Onları kendimize esir ettik. Bizonlar da birer canlıdır. Onların da aileleri ve çocukları var. Kendilerini, yavrularını koruma istekleri; sizce bizim onları öldürme isteğimizden daha akıllıca ve insanca değil mi?



MUSKOX (ovibos moschatus), MİSK ÖKÜZÜ. MİSK KOKULU ÖKÜZ.
Amerika ve Sibirya (canlı nüfus) ile Finlandiya'da (küçük nüfus) yaşarlar. Arctic erkek misk öküzü, çiftleşme sırasında dişisinin ilgisini çekmek için misk gibi güzel bir koku salgılar. Bunun için adı misk öküzüdür.

Muskox ya da atası, 200000 yıl önce Kuzey Amerika'ya göç etti. Pleistosen dönemde canlıydı. Son buzul çağında, tarih öncesi halkları (wisconsin glaciation) ile hayatta mümkün olduğu düşünülmektedir. Çağdaş bir mamut gibidir. Kanada'ya ise 90000 yıl önce Bering boğazından geçtiği sanılıyor.



Uzun, eğri boynuzları vardır. Ortalama uzunluğu dişide 2m. erkekte 2,0-2,5 m. dir. Ağırlıkları 180-285 kg. aralığındadır. 400 kg. olanları da vardır. Kalın ceket (kürk) ve büyük başları ile, daha büyük bir hayvan sanılır. Oysa hayvanat bahçelerinde en fazla 650 kg. tartılmıştır.
Tüyleri gri, sıyah, kahverengidir. Kıllar neredeyse yere ulaşmaktadır.
Queen Maud Körfez Kuş Sığınağında nadir Beyaz Misk Öküzü görülmüştür. Muskox, evcil olabilir ve mutlaka süt, yün verirler. Yünü; yumaşaklığı, uzunluğu ve yalıtımı ile Yalıtım Deri Ödülü almıştır.



Muskox, 10-20 kişilik sürüler halinde yaşar. 70 kişilik sürüler görülmüştür. Dişiler 2 yaşında, erkekleri ise 5 yaşında olgunluğa erişirler. Üreme döneminde tek başına tundralarda dolaşırlar. Bu dönemde son derece agrasiftirler. Ve dişiler için rakipleriyle pik ve savaşlar yaparlar. Gebelik 8 veya 9 ay olup, tek yavru yaparlar. Yavrular 1 yıl annelerinin yanında kalırlar. Ama 1 hafta sonra otları yiyebilirler.
Düşmanları; maalesef en başta avcı insanlar olmak üzere, kutup kurdu, grizzly ayı ve kutup ayısıdır. Savunmaları, ay şeklinde dizilmeleridir.



Resimdeki Misk Öküzleri ve yanlarındaki Kuzgun ne kadar mutlu görünüyorlar. Sizce de öyle değil mi?
Habitat aralıkları; Kanada, Grönland ve Alaska'nın kutup bölgeleridir. Nunavik ve kuzeyde tundra alanlarında canlı bir nüfus vardır. 19. y.y. ve 20. y.y. başlarında Alaska'da nüfus katledildi. Ama yeniden iyileştirme yapıldı. Kanada Quebec'de, muskox tükenmeye yakın bir noktada, avcılık korumasıyla iyileşti.

Misk Öküzleri, yazın en sevdikleri yiyecek olan söğüt için, nehir kenanlarında yaşarlar. Kışın kar önlemek için hareketli yaşarlar. Ortalama 20 cm. derinlikteki otları, sazları ve diğer zemin bitkilerini bulmak için kışın karı kazarlar.

Misk Öküzlerinin kafatasları, onları korumak için zırh gibidir. Mücadelelerinde muskox boğa 27km/h hızla kafasını vurur. Bu bir arabanın beton duvara vuruşuyla eşdeğerdir. Saldırı anında misk öküzleri savunma için çember oluştururlar. Bu çember sıralanışta başları da dışarı dönüktür. Tıpkı bir savaş stratejisi gibi. Birçok düşmana karşı galip gelmesine rağmen; insana mağlup olur. Çünkü İNSANIN SİLAHI VAR! İNSAN HAYVANLARI VE DOĞAYI KATLEDEN MAALESEF EN BÜYÜK NEDEN!

Misk Öküzlerinin 3-4 cm. lik iki tür kürkü vardır. Dıştaki kaba, sert kürk ve altında yumuşak, çok sıcak kürk. Yeni doğan buzağının kıvırcık ceketi vardır ve dondurucu soğukta ölebilir. Bunun için anne uzun ceketi altında yavrusunu sıcak tutar. Misk öküzlerinin kürkleri onları yüksek rüzgarlardan korur ve -40 derecede yaşamasına, hayatta kalmasına olanak sağlar. Muskox'un kürkünün -40 derecede kar üfleme yeteneği vardır.

Muskox'un burnu yakınlarında bir bez, misk gibi kokan sıvı salgılar. İşte bu misk kokuları için misk öküzleri esarette bırakılıyor. Tanrım insanoğlu ne kadar bencil? Bizi ıslah et! Misk kokusu Muskox'a aittir. Neden onun kokusunu çalıyoruz? Oysa doğa bize zaten çiçekleriyle çok güzel kokular veriyor.
Yerli halk tarafından muskox kürkleri kullanılıyor. Çünkü 8 kez daha sıcak ve hafif bir kürk. Hatta kaşmirden de daha hafiftir. İnvitler yumuşak şal dokuması için ''quiviut'' adını kullanıyor ve kazak, eldiven, şapka, eşarp örüyorlar.

1917 yılında Kanada hükümeti, misk öküzü öldürmeye karşı yasa çıkardı. Kanada'da 85000 misk öküzü anakara, Nunavut ve Arctic adalarda yaşıyor. Yukon'da da küçük sürüler bulunuyor.

İnvitler savunma silahı olarak, yay ve mızrak için misk öküzlerinin boynuzlarını kullandılar. Ve bu nedenlede onları öldürdüler. Oysa muskox, İnvitlere manevi hediyeler de verdi. Hikayeler ve şarkılar gibi...
İNVİTLERİN KENDİLERİNİN DEDİĞİ GİBİ; TÖREYE AYKIRI DAVRANILIRSA, DOĞANIN DENGESİ BOZULUR.

1970 yılında Kanada İnvitlere sınırlı avlanma hakkı verdi.

Bilim adamları bugün Arctic Kanada'da, muskox etkisini izlemektedir. Biyologlar, hava anketleri, etiketleme ve radyo aracılığı ile yabani nüfus kontrol altındadır.

Muskox evcilleştirme projeleri Alaska'da kurulmuş ve Quebec'te güncelleştirilmiştir. Bu projeler giysi ve yün üretimi içindir.

MUSKOX SAVUNMA STRATEJİLERİ HEP İNSANLARA KARŞI YETERSİZDİR. YAYA İNSANLAR VE RAHATSIZ EDİCİ UÇAKLAR DAHİ ONLAR İÇİN TEHLİKEDİR.

LÜTFEN MUSKOX'LARA VE DOĞAYA İYİ DAVRANALIM! BİZ İNSANIZ, ÇOK AKILLIYIZ. BU NEDENLE LÜTFEN BİLİNÇLİ OLALIM. UNUTMAYALIM SON AĞAÇ VE SON HAYVAN YOK OLDUĞUNDA BİZ DE YOK OLACAĞIZ!.. DÜNYA HEPİMİZİN EVİ; İNSANLAR, HAYVANLAR VE BİTKİLER BARIŞ İÇİNDE YAŞAYALIM. BURADA HEPİMİZE YER VE YEMEK VAR!..

BEN MİSK ÖKÜZLERİNİ ÇOK SEVİYORUM. ÇÜNKÜ GÜZEL KOKANLAR, İNSAN VEYA HAYVAN OLSUN TANRI'NIN BİR ARMAĞANINI ALMIŞ DEMEKTİR!...

AMERİCAN COW. Amerikan İneği.

İnekler boyutları büyük olan, doğanın tatlı hayvanlarıdır. Akıllı hayvanlar mezbahanelerden kaçmaya çalışırlar.

Tüm hayvanlar gibi ineklerin de anne ve yavruları arasında güçlü bir bağ vardır. Süt-sığır çiftliklerinde, doğumdan sonra kendilerinden ayrılan yavruları için, inekler çok bağırırlar.

ABD'de 41 milyon bu hassas hayvan, et ve süt endüstrisi için öldürülmektedir.

AMERİCAN GOAT. Amerikan keçisi. Kuzey Amerika'da keçilerin tarihi, 1500'lerde İspanyol kaşiflerin ve yerleşimcilerin gelmesi ile başladı. 1600'lerde İngiliz yerleşimciler de birkaç keçi getirdiler.

Kuzey Amerika'da şimdi melez türler var. Son olarak, ithal kaşmir keçi ile İspanyol keçisi, fiber üretimi artırmak için çapraz edilmiştir.